Od listopada do marca nad polskimi jeziorami i Bałtykiem pojawiają się grupy ludzi w czapkach i kąpielówkach, którzy wchodzą do wody o temperaturze kilku stopni. Jedni widzą w tym modę z mediów społecznościowych, inni sposób na odporność, a jeszcze inni pomysł na zimowy weekend. Każda z tych odpowiedzi jest po części prawdziwa, a zimowe kąpiele mają w Polsce znacznie dłuższą tradycję, niż mogłoby się wydawać.
Skąd wziął się polski boom na zimną wodę?
Sam pomysł nie jest nowy. Kluby morsów działają w Polsce od dziesięcioleci, a gdański należy do najstarszych w kraju. Międzynarodowy zlot w Mielnie przyciąga co roku w lutym tysiące uczestników w przebraniach, którzy wspólnie wbiegają do morza.
Prawdziwy wzrost popularności przyniosły ostatnie lata. Zimna woda jest darmowa i dostępna niemal wszędzie, a zdjęcia uśmiechniętych ludzi stojących po pas w przerębli działały w sieci lepiej niż jakakolwiek reklama. Morsowanie stało się dowodem odwagi, okazją do spotkania ze znajomymi i sposobem na przełamanie zimowej nudy. Do wody wchodzą dziś całe rodziny, a obok doświadczonych klubowiczów stają osoby, które robią to pierwszy raz.
Morsowanie jako styl życia
Chwila w wodzie to tylko część rytuału. Liczy się wspólny wyjazd nad jezioro, rozgrzewka w grupie, termos z herbatą i rozmowy na brzegu. Lokalne grupy umawiają się przez internet, spotykają w stałych miejscach i pomagają nowicjuszom, więc łatwo poczuć się częścią społeczności. Wiele z nich ma własne nazwy, koszulki i stałą godzinę niedzielnych spotkań. Koszt jest niewielki, bo wystarczą czapka, rękawiczki, buty do wody i ciepłe ubranie na zmianę.
Ważne jest także to, co dzieje się po powrocie do domu. Po zimnej kąpieli ciało domaga się odpoczynku, dlatego jedni spędzają wieczór w verde casino, a inni zasypiają pod kocem z książką. Reszta dnia powinna być spokojna, żeby organizm miał czas wrócić do zwykłej temperatury.
Ile stopni ma woda zimą?
Początkujących najbardziej interesuje, jak zimno będzie w wodzie. Bałtyk przy polskim brzegu ochładza się powoli i najniższą temperaturę osiąga dopiero pod koniec zimy.
| Miesiąc | Średnia temperatura wody w Bałtyku |
| Listopad | ok. 8°C |
| Grudzień | ok. 5°C |
| Styczeń | ok. 3°C |
| Luty | ok. 2°C |
| Marzec | ok. 3°C |
Jeziora stygną szybciej niż morze i w mroźne zimy zamarzają, dlatego na Mazurach czy Kaszubach morsuje się często w wyciętej przerębli. Woda pod lodem ma wtedy od zera do czterech stopni. Dla porównania kryte pływalnie utrzymują zwykle 27 albo 28 stopni.
Co zimna woda robi z organizmem?
Zwolennicy mówią o lepszej odporności, energii i nastroju. Część tych obserwacji ma potwierdzenie w badaniach, część pozostaje sprawą otwartą.
Pierwsze sekundy w wodzie
Zaraz po zanurzeniu pojawia się szok zimna. Oddech gwałtownie przyspiesza, serce bije szybciej, a ciśnienie rośnie. To naturalna reakcja obronna, ale właśnie ona bywa groźna dla osób z chorobami układu krążenia. Dlatego do wody wchodzi się powoli, a nie wskakuje. Po minucie lub dwóch oddech się uspokaja, a skóra zaczyna lekko piec i drętwieć.
Nastrój i odporność
W czeskim eksperymencie godzina w wodzie o temperaturze 14 stopni podniosła u ochotników poziom noradrenaliny kilkukrotnie. Hormon ten wiąże się z koncentracją i nastrojem, stąd uczucie euforii, o którym opowiada wielu morsów. Regularne kąpiele mogą też pobudzać brunatną tkankę tłuszczową, która pomaga wytwarzać ciepło.
Z odpornością sprawa jest mniej jasna. W holenderskim badaniu z udziałem ponad trzech tysięcy osób ci, którzy kończyli prysznic zimną wodą, brali wyraźnie mniej zwolnień lekarskich. Liczba dni z objawami choroby była jednak u nich taka sama jak u pozostałych. Zimna woda nie zastąpi więc szczepień, snu ani rozsądnej diety.
Jak bezpiecznie zacząć morsować?
Wypadki zdarzają się zwykle z powodu brawury i braku przygotowania, a nie samej temperatury. Pierwsze wejście ułatwia kilka zasad:
- Najłatwiej zacząć jesienią, kiedy woda ma jeszcze kilkanaście stopni.
- Przed wejściem pomaga 10–15 minut truchtu, przysiadów albo pajacyków.
- Pierwsze kąpiele trwają jedną, najwyżej trzy minuty.
- Głowa zostaje nad powierzchnią, a dłonie nad wodą.
- Morsuje się zawsze w grupie, nigdy w pojedynkę.
- Alkohol przed kąpielą i po niej odpada.
- Po wyjściu liczy się szybkie ubranie i coś ciepłego do picia.
Dłuższy pobyt w wodzie nie daje dodatkowych korzyści, a zwiększa ryzyko wychłodzenia. Zamiast gorącego prysznica lepiej wybrać spokojne rozgrzewanie się ruchem, na przykład marsz do samochodu. Zorganizowane grupy mają zwykle opiekuna, który pilnuje czasu i wyprowadza nowe osoby z wody jako pierwsze.
Kto powinien zachować ostrożność?
Morsowanie nie jest dla każdego. Przed pierwszą kąpielą z lekarzem powinny porozmawiać osoby z chorobami serca, zaburzeniami rytmu i nieuregulowanym nadciśnieniem, chorzy na padaczkę oraz kobiety w ciąży. Ostrożność obowiązuje także przy chorobie Raynauda i innych kłopotach z krążeniem w dłoniach i stopach. W trakcie infekcji i tuż po niej wejście do zimnej wody trzeba odłożyć.
Także zdrowy człowiek powinien obserwować swoje ciało. Silne dreszcze, sinienie ust i kłopoty z koordynacją oznaczają, że trzeba natychmiast wyjść i się ogrzać. Najlepiej służy podejście bez ścigania się z innymi: kilka minut raz w tygodniu, w towarzystwie i z ciepłą herbatą na brzegu. Sezon trwa do końca marca, więc na oswojenie się z zimnem jest kilka miesięcy.